همگرایی سه‌جانبه؛ راهبرد ایران برای حل بحران آژانس بین‌المللی انرژی اتمی

برای اجلاس آتی شورای حکام آژانس باید از هم اکنون برنامه ریزی کرد

نوشته : حسن بهشتی پور

در کشاکش سال‌ها چالش ایران با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، تحولاتی در معادلات دیپلماتیک در حال وقوع است که می‌تواند نقشه راه جدیدی برای خروج از بن‌بست فعلی ترسیم کند. در مرکز این تحولات، تغییر موضع دو قدرت جهانیِ روسیه و چین و همسویی فزاینده آن‌ها با منافع جمهوری اسلامی ایران قرار دارد. این همگرایی، اگر به درستی مدیریت و تقویت شود، می‌تواند ترازوی قدرت در شورای حکام آژانس را تغییر داده و فضای لازم برای حل‌وفصل موضوعات باقی‌مانده از طریق گفت‌وگوهای چندجانبه را فراهم آورد.

اهمیت راهبردی رأی روسیه و چین در شورای حکام

شورای حکام آژانس با ترکیب ۳۵ کشور عضو، عرصه‌ای حیاتی برای تصمیم‌گیری‌های مهم است. در این میان، موضع روسیه و چین — دو قدرت هسته‌ای دارای کرسی‌های ثابت و نفوذ سیاسی بالا — از وزن کیفی ممتازی برخوردار است. این اهمیت تنها به دلیل حق وتوی احتمالی در مراجع دیگر بین‌المللی نیست، بلکه ناشی از توانایی این دو کشور در متقاعدسازی، ایجاد ائتلاف و مشروعیت‌زدایی از طرح‌های یکجانبه غرب است. پشتیبانی فعال دیپلماتیک آن‌ها، به ویژه از طریق نمایندگانی مانند «میخائیل اولیانوف» از روسیه، که با ظرافت موضوعات به نفع ایران را در دستور کار قرار می‌دهند، مانعی جدی در برابر صدور قطعنامه‌های تحریک‌آمیز و تشدیدکننده ایجاد می‌کند. بنابراین، رأی و نفوذ آن‌ها در واقع معادله فشار حداکثری غرب را پیچیده می‌کند.

ادامه نوشته

ورود ایران به مرحله جدیدی از مناسبات با بلاروس؛ فرصت‌ها و ملاحظات

نویسنده : حسن بهشتی پور

تحولات اخیر در روابط جمهوری اسلامی ایران و بلاروس نشان می‌دهد که مناسبات دو کشور از سطح تعاملات صرفاً سیاسی فراتر رفته و به سمت یک همکاری ساختارمند و چندلایه در حال حرکت است. امضای اسناد سه‌گانه سیاسی ـ حقوقی در جریان سفر وزیر امور خارجه ایران به مینسک، برگزاری منظم کمیسیون مشترک اقتصادی و تأکید مقامات عالی‌رتبه دو کشور بر گسترش همکاری‌ها، همگی نشانه‌هایی از ورود روابط تهران–مینسک به مرحله‌ای جدید است.

در سطح سیاسی، ایران و بلاروس اشتراکات معناداری دارند. هر دو کشور با فشارهای یک‌جانبه غرب و تحریم‌های اقتصادی مواجه‌اند و از این منظر، دفاع از چندجانبه‌گرایی، تقویت نقش حقوق بین‌الملل و مخالفت با اقدامات قهری یک‌جانبه به محور مشترک سیاست خارجی آن‌ها تبدیل شده است. دو اعلامیه امضا‌شده درباره مقابله با تحریم‌ها و تقویت حقوق بین‌الملل، بیش از آنکه اسنادی تشریفاتی باشند، بازتاب‌دهنده همگرایی گفتمانی و سیاسی دو طرف در برابر نظم مسلط غرب‌محور است.

ادامه نوشته

دیپلماسی در برابر سایه جنگ: چرا تنش هست اما جنگ نه

نوشته: حسن بهشتی پور

تحولات اخیر منطقه و افزایش اقدامات تحریک‌آمیز اسرائیل بار دیگر این پرسش را در فضای سیاسی ایران برجسته کرده است که آیا کشور در آستانه یک درگیری نظامی قرار دارد یا خیر. ارزیابی دقیق شرایط نشان می‌دهد که با وجود فضای پرتنش، هیچ‌یک از بازیگران اصلی—ایران، اسرائیل و آمریکا—در موقعیتی نیستند که آغازگر جنگی جدید باشند. این جمع‌بندی نه از خوش‌بینی، بلکه از تحلیل واقع‌بینانه ظرفیت‌ها، محدودیت‌ها و محاسبات راهبردی طرف‌ها ناشی می‌شود.

۱. چرا جنگ محتمل نیست؟

در شرایط کنونی، سه عامل اساسی مانع از آغاز جنگی گسترده است:

اسرائیل درگیر بحران‌های داخلی، فشارهای بین‌المللی و محدودیت‌های عملیاتی است. گشودن جبهه‌ای جدید علیه ایران، ریسک‌هایی دارد که تل‌آویو در این مقطع توان مدیریت آن را ندارد.

ایران نیز با وجود آمادگی دفاعی، تمایلی به ورود به جنگی پرهزینه ندارد؛ جنگی که می‌تواند مسیر توسعه اقتصادی و ثبات منطقه‌ای را مختل کند.

آمریکا درگیر اولویت‌های داخلی و رقابت‌های ژئوپلیتیک با چین و روسیه است و از هرگونه درگیری جدید در خاورمیانه پرهیز می‌کند.

با این حال، پایین بودن احتمال جنگ—حتی اگر کمتر از ۱۰ درصد باشد—به معنای صفر بودن آن نیست. در محیطی که سوءمحاسبه، اقدام شتاب‌زده یا حادثه‌ای غیرمنتظره می‌تواند بحران‌ساز شود، بی‌توجهی به این احتمال خطایی راهبردی خواهد بود.

ادامه نوشته

راهکارهای کاهش تبعات اتهام همکاری ایران با روسیه در جنگ اوکراین

حسن بهشتی پور

مقدمه

جنگ اوکراین به یکی از مهم‌ترین کانون‌های رقابت ژئوپلیتیک تبدیل شده و هر بازیگری که به‌نحوی در این منازعه دیده شود، در معرض پیامدهای سیاسی، حقوقی و تحریمی قرار می‌گیرد. ایران نیز طی دو سال گذشته با مجموعه‌ای از اتهامات درباره همکاری نظامی با روسیه مواجه بوده است؛ اتهاماتی که صرف‌نظر از صحت یا عدم صحت آن‌ها، می‌توانند هزینه‌های بلندمدت برای سیاست خارجی، اقتصاد، و امنیت ملی ایجاد کنند.

هدف این یادداشت، ارائه مجموعه‌ای از راهکارهای عملی، قابل اجرا و چندلایه برای کاهش تبعات این اتهامات، بدون آسیب‌زدن به همکاری‌های ضروری ایران با روسیه است. این راهکارها در چهار محور اصلی تنظیم شده‌اند: بازطراحی روایت رسمی، تنظیم حقوقی همکاری‌ها، دیپلماسی فعال، و مدیریت هوشمند رابطه با روسیه.

ادامه نوشته

احتمال جنگ کمتر از ۱۰ درصد است؛ دیپلماسی هنوز راهگشا است

ستاره صبح: حسن بهشتی‌پور، کارشناس مسائل بین‌الملل، با اشاره به اقدامات ضدایرانی اسرائیل و تحرکات منطقه‌ای، تأکید کرد که در شرایط کنونی جنگی پیش روی ایران نیست.

او توضیح داد که اکنون شرایط برای شروع درگیری نظامی نه برای طرف اسرائیلی، نه برای ایران و نه برای آمریکا فراهم نیست. با این حال بهشتی‌پور یادآور شد که این به معنای تضمین وقوع نکردن جنگ نیست و بر اهمیت پیش‌بینی و آماده‌سازی برای هرگونه تحولی تأکید کرد.

کارشناس مسائل بین‌الملل با ارزیابی احتمال جنگ کمتر از ۱۰ درصد اظهار داشت: «این رقم هرچند اندک است، اما نباید موجب بی‌توجهی شود. در چنین شرایطی دیپلماسی باید فعال باشد تا هرگونه فشار و تنش مهار شود.» بهشتی‌پور افزود که مذاکرات میان ایران و آمریکا تنها در صورت تغییر رویکرد دوطرف امکان‌پذیر است و تا زمانی که آمریکا رویکرد فعلی خود را ادامه می‌دهد و ایران نیز تغییر موضع ندهد، هیچ توافقی به دست نخواهد آمد.

ادامه نوشته